Bildiğiniz gibi banknot ve pasaport gibi değerli kağıtlar, çıplak gözle görülmeyen güvenlik işaretleri ile işaretlenerek sahteciliğe karşı korunuyor. Ancak bunların yetersiz kaldığı durumlar yaşanabiliyor. Bu yüzden alternatif çözümler için arayış sürüyor. Bu arayışa katkıda bulunan Finlandiyalı araştırmacılar, alanda kullanılabilecek ilginç bir malzeme geliştirdi. “Davyne” adı verilen bu mineral bazlı malzeme, çıplak gözle fark edilmeyecek şekilde renk değiştiriyor. Bu değişim yalnızca yakın kızılötesi (NIR) ışık altında görülebiliyor. Üstelik araştırmacılara göre malzemenin bu özelliği açılıp kapatılabiliyor. Bu da davyne’nin banknot ve pasaportlarda kullanılan güvenlik işaretlerinin gerektiğinde görünür hâle getirilip daha sonra yeniden gizlenmesine imkân tanıyabilir.
Renk değiştiren mineral yeni projelerin önünü açıyor
Davyne’nin keşfi aslında araştırmacıların hackmanite adı verilen başka bir mineral üzerindeki çalışmaları sırasında gerçekleşti. Finlandiya’daki Turku Üniversitesi’nde uzun süredir incelenen hackmanite, ışığa maruz kaldığında rengini değiştirebilen foto-kromik bir mineral. Normalde beyaz renkte bulunan hackmanite, ultraviyole (UV) ışığa tutulduğunda pembe veya mor renge dönüşüyor. Malzeme daha sonra beyaz ışığa maruz bırakıldığında veya yaklaşık 100 derece sıcaklığa kadar ısıtıldığında başlangıçtaki rengine geri dönüyor. Araştırmacılar deneyler sırasında hackmanite’nin yapısındaki sodyumun kalsiyumla değiştirilmesinin malzemenin davranışını önemli ölçüde değiştirdiğini fark etti. Bazı örnekler görünür ışık altında sarı renge dönüşürken, bazı örneklerde ise gözle fark edilebilecek herhangi bir renk değişimi meydana gelmedi. Ancak araştırmacılar bu örnekleri daha yakından incelediklerinde, görünürde hiçbir değişiklik olmayan malzemelerin aslında yakın kızılötesi ışık bölgesinde renk değiştirdiğini keşfetti. Bu durum özellikle dikkat çekiciydi çünkü yakın kızılötesi ışık, insan gözünün görebildiği elektromanyetik spektrumun dışında yer alıyor. Yani malzeme gerçekte renk değiştiriyor olsa da bu değişim normal şartlarda insan gözü tarafından görülemiyor.
Araştırmacılar daha sonra bu davranıştan sorumlu malzemenin hackmanite değil, cancrinite mineral ailesine ait farklı bir mineral olduğunu belirledi ve bu yeni malzemeye davyne adını verdi. Kalsiyumlu hackmanite üretilmeye çalışılırken ortaya çıkan bir yan ürün olan davyne, daha sonra araştırmanın yeni odak noktası hâline geldi.
Banknot ve pasaportlarda gizli güvenlik işareti olarak kullanılabilir
Araştırmacılar için bir sonraki soru, bu özelliğin gerçek dünyada ne işe yarayabileceğiydi. Bunun üzerine davyne’nin görünmez bir güvenlik işareti olarak kullanılıp kullanılamayacağını test ettiler. Banknotlarda, pasaportlarda ve çeşitli tüketici ürünlerinde hâlihazırda benzer şekilde çıplak gözle görülemeyen güvenlik işaretlerinden yararlanılıyor. Bu işaretler, ürünün veya belgenin gerçek olup olmadığını kontrol etmek için özel cihazlarla incelenebiliyor. Davyne’nin burada önemli bir avantajı bulunuyor. Malzemenin yakın kızılötesi tepkisi açılıp kapatılabiliyor. Bu sayede güvenlik işareti kontrol sırasında aktif hâle getirilerek görünür kılınabilir ve inceleme tamamlandıktan sonra yeniden görünmez hâle döndürülebilir.
Bu özellik, özellikle sahteciliğe karşı daha gelişmiş ve kolayca fark edilemeyen güvenlik sistemlerinin geliştirilmesi açısından epey faydalı olabilir. Davyne’nin banknot veya pasaport gibi alanlarda gerçekten kullanılabilmesi için elbette üretim, dayanıklılık ve güvenlik standartları açısından daha fazla çalışma yapılması gerekecek. Ancak araştırmacılar bu malzemenin potansiyeli konusunda bir hayli umutlu.
